
Historia skoków spadochronowych w Polsce: od wojska do sportu i skoków w tandemie
Później przyszły wojenne zrzuty Cichociemnych, bój 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej pod Arnhem, powojenne medale mistrzostw świata, a wreszcie czasy, w których skok w tandemie może wykonać praktycznie każdy. Oto najważniejsze etapy tej historii.
Jak zaczęło się spadochroniarstwo w Polsce?
Masowe szkolenie spadochronowe w Polsce zapoczątkowała w latach 30. XX wieku Liga Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej (LOPP), która budowała wieże spadochronowe i organizowała kursy.
LOPP powstała w 1928 roku z połączenia Ligi Obrony Powietrznej Państwa i Towarzystwa Obrony Przeciwgazowej. Była organizacją masową: w 1937 roku liczyła około 1,5 miliona członków. W 1936 roku zbudowała pierwszą w Polsce wieżę spadochronową, w Warszawie. W tym samym roku w Legionowie wykonano pierwsze skoki z balonu na uwięzi. Do 1939 roku w kraju powstało 17 wież spadochronowych i przeprowadzono liczne kursy.
Najbardziej znana z tamtych konstrukcji to wieża spadochronowa w Katowicach, której budowę rozpoczęto w 1937 roku. Wiąże się z nią historia obrony Katowic we wrześniu 1939 roku, choć nowsze badania wskazują, że walki w tym miejscu były znacznie krótsze, niż głosiła legenda.
Wśród przedwojennych skoczków była Janina Lewandowska, pilotka szybowcowa i spadochroniarka z Aeroklubu Poznańskiego, która w 1939 roku ukończyła kurs spadochronowy na Ławicy. Zginęła w 1940 roku jako jedyna kobieta zamordowana w Katyniu.
Pierwsze kroki wojskowego spadochroniarstwa
Wojsko zaczęło korzystać z doświadczeń LOPP w drugiej połowie lat 30. Kursy i ćwiczenia od 1937 roku opierały się na kadrze i sprzęcie Ligi, a 5 września 1937 roku pod Wieliszewem odbył się pierwszy pokaz z udziałem 60 spadochroniarzy. Po ćwiczeniach z 1938 roku uznano, że potrzebny jest osobny ośrodek szkoleniowy. W maju 1939 roku w Bydgoszczy powołano Wojskowy Ośrodek Spadochronowy, który zdążył działać zaledwie kilka miesięcy.
Cichociemni i 1 Samodzielna Brygada Spadochronowa
W czasie II wojny światowej polscy spadochroniarze szkoleni w Wielkiej Brytanii działali na dwa sposoby: jako Cichociemni zrzucani do okupowanego kraju i jako żołnierze 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej.
Cichociemni byli żołnierzami przygotowywanymi w Wielkiej Brytanii do walki w strukturach Armii Krajowej. Do szkolenia zgłosiło się około 2400 ochotników, kursy ukończyło 605 z nich, a do kraju skoczyło 316. Pierwszy zrzut, operacja „Adolphus”, odbył się w lutym 1941 roku, ostatnie skoki w grudniu 1944 roku. Ponad stu z nich zginęło w czasie wojny.
1 Samodzielną Brygadę Spadochronową sformowano 23 września 1941 roku w Szkocji pod dowództwem Stanisława Sosabowskiego. Jej najważniejszą bitwą była operacja „Market Garden” we wrześniu 1944 roku. Pierwsze polskie oddziały wylądowały 18 września, kolejne z powodu pogody dopiero 21 i 23 września. W walkach w rejonie Arnhem i Driel wzięło udział ponad tysiąc polskich żołnierzy, a straty w zabitych, rannych i zaginionych wyniosły 378 osób. Alianccy dowódcy obarczyli Sosabowskiego częścią winy za niepowodzenie operacji i wkrótce odsunięto go od dowództwa brygady. Holandia doceniła polskich spadochroniarzy dopiero w 2006 roku: Order Wojskowy Wilhelma odebrała 6 Brygada Powietrznodesantowa jako spadkobierczyni tradycji brygady, a generał Sosabowski otrzymał pośmiertnie Brązowego Lwa.
Odbudowa po wojnie i pierwsze medale
Po 1945 roku spadochroniarstwo odradzało się stopniowo, a po reaktywowaniu działalności Aeroklubu w 1956 roku polscy skoczkowie zaczęli zdobywać medale mistrzostw świata.
Pierwszy powojenny skok ze spadochronem w Polsce wykonał wiosną 1945 roku Tadeusz Litwiński. W 1948 roku Liga Lotnicza zorganizowała pierwszy po wojnie kurs instruktorski, a od 1951 roku szkolenie prowadziło Centrum Wyszkolenia Spadochronowego w Nowym Targu. W 1952 roku w Warszawie odbyły się I Krajowe Zawody Spadochronowe, a w 1954 roku pierwsze Spadochronowe Mistrzostwa Polski. W tym samym roku Jerzy Kubaczewski jako pierwszy Polak trafił na listę rekordów świata.
Rok 1956 otworzył nowy okres: od tego czasu polscy skoczkowie regularnie startowali w zawodach międzynarodowych i przywozili z nich medale.
Polskie sukcesy na mistrzostwach świata
W pierwszych dekadach Polacy liczyli się przede wszystkim w celności lądowania i w skokach zespołowych. Najważniejsze wyniki z tamtego okresu to:
- 1956, Moskwa: brązowy medal męskiej drużyny w skokach grupowych
- 1958, Bratysława: Anna Franke wicemistrzynią świata, drużyna kobiet na drugim miejscu w klasyfikacji ogólnej
- 1962, USA: srebrny medal drużyny kobiet w skoku grupowym i brązowy w klasyfikacji drużynowej
- 1968, Graz: brązowy medal Edwarda Ligockiego w klasyfikacji ogólnej
- 1974, Szolnok: Stanisław Sidor mistrzem świata w celności lądowania
- 1976, Rzym: srebrny medal męskiej drużyny w celności lądowania
Co zmieniło się po 1989 roku?
Po 1989 roku spadochroniarstwo w Polsce otworzyło się na nowych uczestników: upowszechniło się szkolenie metodą AFF i skoki w tandemie, a do celności lądowania dołączyły nowe dyscypliny.
Metodę AFF (Accelerated Freefall) opracowano w Stanach Zjednoczonych na przełomie lat 70. i 80. XX wieku. Uczeń od pierwszego skoku wykonuje swobodne spadanie z dużej wysokości, trzymany na początku przez dwóch instruktorów, zamiast zaczynać od skoków na linę z natychmiastowym otwarciem. Dziś w Polsce prowadzi się szkolenia obiema metodami, a uprawnienie instruktora AFF wymaga świadectwa z uprawnieniem instruktora oraz co najmniej 1000 skoków i 8 godzin swobodnego spadania. Więcej o tej ścieżce piszemy w artykule o szkoleniu AFF.
Drugą zmianą były skoki w tandemie. System tandemowy rozwinięto w USA w latach 80., a z czasem stał się najpopularniejszym sposobem na pierwszy kontakt ze spadochroniarstwem. Pilot tandemu musi mieć świadectwo kwalifikacji z klasą wyszkolenia D, co najmniej 1000 skoków, 8 godzin swobodnego spadania i ukończone 21 lat. Dziś skok w tandemie z wysokości około 4000 m można wykonać na kilkunastu lotniskach w Polsce, a jego aktualny koszt skoku zaczyna się od około 1000 zł.
Wzrosło też bezpieczeństwo. Automat Cypres, który otwiera spadochron zapasowy, jeśli skoczek nie zrobi tego na czas, trafił na rynek w 1991 roku. Obecnie polskie przepisy co do zasady wymagają automatu AAD w zestawie spadochronowympodczas skoków ucznia, a bez wyjątków podczas skoków z pasażerem.
Nowe dyscypliny i nowe sukcesy
Obok celności lądowania rozwinęły się skoki formacyjne (FS i VFS), freefly, freestyle, canopy piloting, wingsuit, speed skydiving i konkurencje w tunelach aerodynamicznych. Polacy osiągają w nich wyniki na poziomie światowym:
- 2000: Monika Filipowska mistrzynią świata w celności lądowania
- 2021: brązowy medal kobiecej drużyny NO MERCY na mistrzostwach świata w akrobacji zespołowej FS4 oraz srebro Dawida Winczewskiego na mistrzostwach świata w wingsuit
- 2025: złoto drużyny Flyspot Synapses na mistrzostwach świata w indoor skydivingu (VFS 4-way) i złoto Mai Kuczyńskiej w tunelowym freestyle
- 2025: Jakub Juszczak indywidualnym mistrzem Europy w wingsuit, a polska drużyna złotą medalistką tych mistrzostw
- 2025: Robert Pełka ustanowił w lipcu rekord Polski w speed skydivingu, 497,97 km/h
Spadochroniarstwo w Polsce dziś
Współczesne polskie spadochroniarstwo łączy tradycję wojskową i sportową z ofertą dla osób, które chcą po prostu przeżyć jeden skok.
Świadectwa kwalifikacji skoczka spadochronowego wydaje Urząd Lotnictwa Cywilnego, a sport spadochronowy organizuje Komisja Spadochronowa Aeroklubu Polskiego. Tradycje Cichociemnych i 1 Samodzielnej Brygady Spadochronowej pielęgnują wojsko, muzea i stowarzyszenia. Na strefach zrzutu spotykają się zawodnicy kadry, skoczkowie rekreacyjni, uczniowie i pasażerowie tandemów.
Dla wielu osób historia ich własnego spadochroniarstwa zaczyna się od jednego skoku w tandemie. To ta sama droga, którą wcześniej przeszły pokolenia skoczków: od pierwszego kroku w otwarte drzwi samolotu do decyzji, czy zostać w tym sporcie na dłużej.
Wybierz lokalizację i kup voucher na skok
Porównaj ceny i pakiety dostępne na lotniskach w całej Polsce. Voucher jest ważny 12 miesięcy, a termin ustalany jest po zakupie.